Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені республика көлемінде стратегиялық маңызға ие. Еліміздегі ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің шамамен 13 пайызы осы өңірге тиесілі. Әсіресе, суармалы егіншіліктің үлесі жоғары – республикадағы суармалы жерлердің төрттен бір бөлігі, яғни 554 мың гектардан астамы Түркістан облысында орналасқан. Бұл өңірдің аграрлық әлеуетін айқындайтын негізгі факторлардың бірі. Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын шығаратын 4 зауыттың жұмыс істеуі өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына тың серпін беріп отыр. Бұл өндіріс орындары тек ауыл шаруашылығы саласын жаңғыртып қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын ашу, инвестиция тарту, өндірістік әлеуетті арттыру және халықтың әл-ауқатын жақсарту бағытында маңызды рөл атқаруда.
Су ресурстарының шектеулігін ескере отырып, су үнемдеу технологияларын енгізу – уақыт талабы. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа Жолдауында ауыл шаруашылығында суды үнемдейтін озық технологияларды жедел енгізіп, олардың қолданылу аясын жыл сайын 150 мың гектарға дейін ұлғайту міндетін қойған болатын. Бұл тапсырма Түркістан облысында кезең-кезеңімен жүзеге асырылып келеді.
Жаңбырлатып суару машиналарын шығаратын еліміздегі тұңғыш зауыт Түркістан облысында іске қосылған болатын. Бүгінде өңірде жаңа технологияларды жасап ышғаратын 4 зауыт іске қосылған. Облыста су үнемдеу технологиялары енгізілген алқап көлемі 114 мың гектарға жетіп, жалпы суармалы жерлердің 20 пайызын қамтып отыр. Бұл бағытта өндірістік инфрақұрылымды дамыту да қатар қолға алынған. Өңірде «BNK GROUP LTD» ЖШС, «KAZ KIOTI» ЖШС, «ХИНЖИН Ирригейшн» ЖШС және «TURAN SU» МКК секілді 4 кәсіпорын іске қосылды. Жалпы құны 25,7 млрд теңгені құрайтын бұл жобалардың жылдық өндірістік қуаттылығы 163 мың гектар алқапты қамтуға мүмкіндік береді. Оның ішінде 73 мың гектарға тамшылатып суару, 90 мың гектарға жаңбырлатып суару технологияларын енгізуге жағдай жасалған.
Бұл бағыттағы жұмыстар жалғасады. Қосымша құны 6 млрд теңгені құрайтын, 30 мың гектар алқапты қамтитын тағы екі кәсіпорынды іске қосу жоспарланған. Бұл өз кезегінде шаруалардың заманауи технологияларға қолжетімділігін арттырып, өндіріс тиімділігін еселемек.
Су үнемдеу технологияларының артықшылығы айқын: ағын суды 1,5–2 есеге дейін үнемдеуге мүмкіндік берсе, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін 2–3 есеге арттыруға жол ашады. Сондықтан бұл бағыт облыстың аграрлық саясатының басым бағыты ретінде айқындалған.
Өңірде су тапшылығы мәселесін шешу және трансшекаралық каналдарға тәуелділікті азайту мақсатында жыл сайын кемінде 50 мың гектар жерге су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарланып отыр. Өткен жылы оңтүстік аудандарда су тапшылығының өткір сезілуі бұл бағыттағы жұмысты жеделдетудің маңыздылығын көрсетті.
Осыған байланысты 2026 жылға Мақтаарал, Жетісай және Шардара аудандарының әрқайсысына 8 мың гектардан жоспар белгіленді. Қазіргі таңда облыс бойынша 34 мың гектар алқапта су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстары жүргізілуде. Аталған бастамаларды жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 2026 жылға 31,3 млрд теңге қарастырылған. Бұл қаржы агроөнеркәсіптік кешенді жаңғыртуға, су ресурстарын тиімді басқаруға және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталмақ.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу – тек экологиялық қажеттілік қана емес, экономикалық тиімділікті арттырудың да маңызды құралы. Бұл бағыттағы жүйелі жұмыстар алдағы уақытта өңірдің аграрлық әлеуетін жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда климаттың өзгеруі мен су ресурстарының азаюы бүкіл әлем үшін өзекті мәселеге айналған. Әсіресе, егіншілікпен айналысатын оңтүстік өңірлерде су тапшылығы ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі мен сапасына тікелей әсер етеді. Осыған байланысты су үнемдеу технологияларын енгізу – уақыт талабы. Түркістан облысында орналасқан зауыттар тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйелерін, су жеткізуге арналған заманауи құрылғылар мен қажетті қосалқы бөлшектерді өндіру арқылы шаруалардың шығынын азайтып, өнімділікті арттыруға мүмкіндік беріп отыр.
Мұндай өндіріс орындарының өңірде орналасуының басты артықшылықтарының бірі – шаруалар қажетті құрал-жабдықтарды жергілікті жерден алу мүмкіндігіне ие болады. Бұл тасымалдау шығындарын азайтып, техникаларды жедел жеткізуге жол ашады. Сонымен қатар, сервистік қызмет көрсету мен техникалық қолдау жұмыстары да қолжетімді бола түседі. Нәтижесінде шаруалар жаңа технологияларды жылдам меңгеріп, егіс алқаптарына тиімді енгізуге мүмкіндік алады.
Су үнемдеу технологияларының пайдасы өте зор. Тамшылатып суару жүйесі арқылы су тікелей өсімдік тамырына жеткізіледі. Бұл судың ысырап болуын едәуір азайтып, жердің тұздану қаупін төмендетеді. Сонымен бірге арамшөптердің өсуін тежеп, тыңайтқыштарды тиімді пайдалануға ықпал етеді. Ал жаңбырлатып суару тәсілі үлкен егіс алқаптарын біркелкі суаруға мүмкіндік береді. Мұндай әдістер әсіресе су тапшылығы сезілетін аймақтар үшін аса тиімді саналады.
Мамандардың айтуынша, су үнемдеу технологияларын қолданған шаруашылықтарда су шығыны 40–50 пайызға дейін қысқарып, өнім көлемі айтарлықтай артады. Бұдан бөлек, еңбек күші мен жанар-жағармай шығындары азаяды. Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы өнімдерінің өзіндік құнын төмендетіп, шаруалардың табысын көбейтуге мүмкіндік береді.
Өңірде мұндай зауыттардың ашылуы жаңа жұмыс орындарының құрылуына да ықпал етуде. Жергілікті тұрғындар тұрақты жұмыспен қамтылып, өндірістік тәжірибе мен техникалық біліктілігін арттыруға мүмкіндік алып отыр. Сонымен қатар, отандық өнім өндірісінің дамуы импортқа тәуелділікті азайтып, ішкі нарықты сапалы әрі қолжетімді өніммен қамтамасыз етуге жол ашады.
Бүгінде Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын енгізу бағытында мемлекеттік қолдау шаралары да қарқынды жүзеге асуда. Шаруаларға субсидия беру, жеңілдетілген несие ұсыну және инфрақұрылымды дамыту арқылы заманауи суару жүйелерін қолданушылар саны артып келеді. Бұл жұмыстар өңірдің аграрлық әлеуетін көтеріп қана қоймай, экологиялық тепе-теңдікті сақтауға және су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Сала мамандарының пікірінше, су үнемдеу технологияларын өндіретін зауыттардың көбеюі — ауыл шаруашылығын тұрақты дамытуға бағытталған стратегиялық маңызды қадам. Бұл бастамалар болашақта су ресурстарын тиімді пайдаланып, өнімділігі жоғары әрі бәсекеге қабілетті агроөнеркәсіп қалыптастыруға негіз болады.
