Түркістанда көгалдандыру жұмыстары ауқымды түрде жүргізіліп, өңірдің жасыл қорын қалыптастыруға ерекше мән берілуде. Бүгінде өңірдегі тұрақты тұқымбақтарда ағаш-бұталардың 21 түрінен 12,3 млн дана көшет өсірілуде. Бұл көрсеткіш Түркістанның жасыл экономикаға көшу бағытындағы әлеуетінің жоғары екенін көрсетеді.
Мемлекет басшысы республика көлемінде 2 млрд ағаш отырғызу міндетін қойған болатын. Осыған байланысты Түркістан облысының орман қоры аумағында 2021-2027 жылдары 110 мың гектар жерге 170 млн дана көшет егу жөніндегі арнайы кешенді жоспар бекітілді. Жоспарға сәйкес, 2021-2025 жылдары 96 мың гектар жерге 146 млн дана көшет егілді. Нәтижесінде белгіленген жоспар 116 пайызға артығымен орындалды. Ал 2026-2027 жылдары қалған 14 мың гектар жерге 24 млн дана көшет егу жұмыстары жүргізіледі.
Бұл жұмыстардың экологиялық маңызы зор. Ағаштар ауаның сапасын жақсартып, шаң-тозаңды азайтып, топырақты эрозиядан қорғауға және елді мекендердің микроклиматын қалыптастыруға ықпал етеді. Ал ұзақ мерзімде қалыптасқан жасыл белдеулер өңірдің табиғи тұрақтылығын арттырып, климат өзгерісінің әсерін жұмсартуға мүмкіндік береді.
Облыс әкімі Нұралхан Көшеров жауапты тұлғаларға көгалдандыру жұмыстарын одан әрі күшейтуді, көшеттерді күтіп-баптауды жүйелі ұйымдастыруды тапсырды.
– Елді мекендерді көгалдандыру жұмыстарын күшейту қажет. Отырғызылатын көшеттердің сапасына баса назар аударыңыздар. Ағаш көшеттерін күтіп-баптау жұмыстарын жандандырып, олардың уақытылы егілуін, суарылуын және қоршау жұмыстарының жүргізілуін қатаң бақылауға алыңыздар. Сырттан көшет алып келмей, өз-өзімізді көшетпен, көпжылдық гүлмен 100 пайыз қамтуға мүмкіндігіміз бар. Осы мүмкіндікті тиімді пайдалануымыз қажет, – деді облыс әкімі.
Өңірде көшеттерді жергілікті жерде өсіруге басымдық берілуі де жасыл экономиканың маңызды қағидаттарының бірімен үндеседі. Өз тұқымбақтарының өндірістік әлеуетін арттыру арқылы сырттан көшет сатып алуға тәуелділікті азайтып, қаржылық және логистикалық шығындарды қысқартуға болады. Сонымен қатар Түркістанның табиғи-климаттық жағдайына бейімделген көшеттерді өсіру олардың жерсіну деңгейін жоғарылатады.
Жиында Облыстық табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Ғалымжан Төлепов елді мекендерді көгалдандыру бағытындағы жұмыстарды баяндады. Биыл наурыз айында 13 600 гектар аумақта жер жырту жұмыстары жүргізілді. Аудан, қалаларды көшеттермен қамтамасыз ету мақсатында 2026 жылдың күзінде 509 700 дана, ал 2027 жылдың көктемінде 530 600 дана көшет босату жоспарланған. Көктемгі кезеңде 4 318 келі тұқым себіліп, күзде тағы 6 498 келі тұқым себу көзделіп отыр.
Көгалдандырудың тұрақты нәтижесі су ресурстарын тиімді пайдалануға да тікелей байланысты. Түркістан облысының климаттық жағдайында көшеттерді тек отырғызу жеткіліксіз, олардың алғашқы жылдардағы күтімін дұрыс ұйымдастыру қажет. Сондықтан суару нормасын өсімдіктің түріне, топырақ жағдайына және ауа райына қарай белгілеу, суды ысырап етпейтін технологияларды пайдалану және суару жүйелерін жетілдіру маңызды.
Президент тапсырмасына сәйкес, республика бойынша бес жыл ішінде елді мекендерге 15 млн-нан астам ағаш отырғызу міндеті белгіленген. Осы жоспар аясында Түркістан облысында 1,1 млн дана көшет егу көзделген. Өткен жылы облыс аумағында 1 065 139 дана әртүрлі ағаш көшеті отырғызылса, биыл 1 млн дана көшет отырғызу жоспарланып отыр. Оның 332 500 данасы көктемгі маусымда егілді.
Алайда көгалдандырудың тиімділігі отырғызылған көшет санымен ғана емес, оның жерсіну көрсеткішімен де өлшенеді. 2025-2026 жылдары отырғызылған көшеттердің жағдайын бақылау үшін жұмысшы топ құрылып, қоршау, суару және жерсіну көрсеткіштерін бақылау жүргізілді. Нәтижесінде егілген ағаштардың жерсіну көрсеткіші 64 пайызды құрады. Бұл көрсеткішті арттыру үшін көшеттерді отырғызу мерзімін, суару тәртібін және күтім сапасын жетілдіру қажет.
Облыс басшысының тапсырмасына сәйкес, 13 аудан мен қалада жер телімдері бөлініп, тұқымбақтар ашылды. Бәйдібек және Төлеби аудандарындағы тұқымбақтарда белгіленген талаптарға сай жұмыстарды толық ұйымдастыру міндеті тұр. Бұл бағыттағы жұмыстарды жүйелеу өңірдің көшетпен өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігін арттырады.
Көктемгі маусымда жалпы аумағы 47,82 гектар жерге 467 365 дана көшет егілді. Олар 2027 жылдың күзгі және 2028 жылдың көктемгі маусымдарында отырғызуға дайын болады. Демек, қазіргі тұқымбақтардағы жұмыс – бір маусымдық шара емес, бірнеше жылға жоспарланған үздіксіз өндірістік цикл.
Жасыл қорды тиімді басқаруда цифрландырудың да маңызы артып келеді. Дендрологиялық жоспарды іске асыру, қалалардың жасыл қорын түгендеу және цифрландыру жұмыстары аясында Түркістан облысының Геоақпараттық порталына 503 306 дана ағаштың паспорты енгізілді. Бұл ағаштардың орналасуы мен жағдайын бақылауға, жасыл қорды жоспарлы түрде толықтыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда басқармаға қарасты коммуналдық мемлекеттік мекемелерде жалпы аумағы 250 гектарды құрайтын 14 тұрақты тұқымбақ жұмыс істейді. Мұнда 21 түрлі ағаш-бұтадан 12,3 млн дана көшет өсірілуде.
Тұқымбақтардың дамуы – табиғатты қорғау шарасы ғана емес, жасыл экономиканың нақты экономикалық бағыты. Жергілікті көшет өндірісі жаңа жұмыс орындарын қалыптастырып, көгалдандыруға жұмсалатын қаражаттың өңір ішінде қалуына мүмкіндік береді. Ал тұрғындардың ағаш отырғызуға және оны күтіп-баптауға белсенді қатысуы экологиялық мәдениетті қалыптастырады.
Сондықтан Түркістандағы көгалдандыру саясатының басты мақсаты – көп ағаш отырғызу ғана емес, оны өміршең жасыл жүйеге айналдыру. Ол үшін сапалы көшет, тиімді суару, тұрақты күтім, цифрлық бақылау және тұрғындардың экологиялық жауапкершілігі қатар жүруі қажет. Осындай кешенді тәсіл қалыптасқан жағдайда бүгінгі 12,3 млн көшет ертеңгі Түркістанның жасыл белдеуіне, экологиялық тұрақтылығына және орнықты экономикасына айналар маңызды инвестиция болмақ.
