Қоғамның мемлекетке деген сенімі ең алдымен мемлекеттік органдардың күнделікті жұмысынан көрінеді. Азамат мемлекеттік органға жүгінген кезде заң талаптарының орындалуымен қатар, өзіне деген құрметті, әділ қарым-қатынасты және ашықтықты күтеді. Сондықтан мемлекеттік қызметшінің әдеп нормаларын сақтауы – кәсіби міндеттің маңызды бөлігі.
Әдеп ұғымын тек белгілі бір тыйымдар мен талаптардың жиынтығы ретінде қарастыруға болмайды. Әдеп – адамның ішкі мәдениетінен, айналасындағыларға деген құрметінен, өз ісіне деген жауапкершілігінен көрінетін қасиет.
Мемлекеттік қызметші үшін әдептілік – азаматпен сыпайы сөйлесуден басталып, қабылданған шешімнің әділдігіне дейін жалғасатын кең ұғым.
Мемлекеттік қызметтегі адалдықтың мәні ерекше. Адал қызметші өзінің қызметтік жағдайын жеке басының пайдасына пайдаланбайды, өз өкілеттігін заң шеңберінде жүзеге асырады, шешім қабылдауда жеке мүддеден жоғары қоғамдық мүддені қояды.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу да осы адалдық қағидатымен тығыз байланысты. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет тек заңды білу арқылы қалыптаспайды. Ол мемлекеттік қызметшінің ішкі ұстанымынан басталады.
«Бұл әрекет заңға қайшы ма?» деген сұрақпен қатар, «Бұл әрекет мемлекеттік қызметтің беделіне әсер ете ме?», «Бұл шешім азаматтарға қатысты әділ ме?», «Менің әрекетіме қоғам тарапынан сұрақ туындамай ма?» деген сұрақтарды да әр қызметші өзіне қоюы қажет.
Мемлекеттік қызметші үшін қызметтік әдептің тағы бір маңызды бағыты – әріптестермен дұрыс қарым-қатынас орнату.
Ұжымдағы моральдық-психологиялық ахуал еңбек өнімділігіне тікелей әсер етеді. Бір-бірін құрметтейтін, өзара қолдау көрсететін, қызметтік мәселелерді эмоцияға салынбай шешетін ұжымда жұмыс сапасы да жоғары болады.
Қызметтік қарым-қатынаста басшы мен бағынысты қызметкер арасындағы сыйластықтың маңызы зор. Басшы қызметкерге тапсырма берген кезде заңдылық пен әдеп нормаларын сақтауы керек. Ал қызметкер тапсырманы сапалы орындауға, белгіленген мерзімді сақтауға және жұмыс тәртібін бұзбауға міндетті.
Әдеп мәдениеті тек басшыдан бағыныстыға немесе бағыныстыдан басшыға қойылатын талап емес. Ол барлық мемлекеттік қызметшіге бірдей қатысты.
Әдеп жөніндегі уәкілдің қызметіндегі маңызды бағыттардың бірі – мемлекеттік қызметшілерге әдеп нормалары бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізу. Мұндай жұмыстардың мақсаты жазалау емес, ең алдымен құқық бұзушылықтың алдын алу, даулы жағдайларды өршітпей шешу және қызметтік ортада қолайлы ахуал қалыптастыру.
Тәжірибе көрсеткендей, көптеген келеңсіз жағдайлар уақытында түсіндіру жұмысы жүргізілген жағдайда алдын алуға болады. Қызметші өзінің құқықтары мен міндеттерін, әдеп талаптарын және жауапкершілік шектерін нақты білсе, қызметтік жағдайларда дұрыс шешім қабылдау мүмкіндігі артады.
Мемлекеттік қызметші үшін ақпаратпен жұмыс істеу кезінде де әдеп талаптары маңызды. Қызметтік ақпаратты тиісті тәртіппен пайдалану, құпиялылық талаптарын сақтау, әлеуметтік желілерде мемлекеттік қызметші мәртебесіне сәйкес мінез-құлық таныту – қазіргі кезеңдегі кәсіби мәдениеттің бір бөлігі.
Әлеуметтік желілердің кең таралуына байланысты мемлекеттік қызметшінің қоғамдық кеңістіктегі мінез-құлқына да назар аударылады. Мемлекеттік қызметші өз пікірін білдіру кезінде қолданыстағы заңнама талаптарын, мемлекеттік қызметтің беделін және қызметтік әдеп қағидаттарын ескеруі қажет.
Мемлекеттік қызметтің оң имиджін қалыптастыру үшін әрбір қызметшінің еңбегі маңызды. Бір қызметшінің азаматқа көрсеткен сапалы қызметі – мемлекеттік орган туралы оң пікір қалыптастыруы мүмкін. Сол сияқты бір қызметшінің жауапсыз әрекеті бүкіл ұжымның беделіне әсер етуі ықтимал.
Сондықтан мінсіз бедел ұғымы күнделікті қарапайым істерден құралады: жұмысқа уақытында келу, тапсырманы сапалы орындау, азаматты тыңдау, заңды сақтау, әріптесті құрметтеу, қызметтік мүмкіндікті жеке мақсатқа пайдаланбау және өз ісіне есеп бере білу.
Мемлекеттік қызметші өзінің қызметін халықтың сенімі арқылы бағалауы қажет. Себебі мемлекеттік қызмет – жеке артықшылық беретін мәртебе емес, қоғам алдындағы жауапты міндет.
Адалдық пен әдептілік орныққан жерде сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге, қызметтік тәртіпті нығайтуға және ұжымның кәсіби мәдениетін арттыруға мүмкіндік бар.
Сондықтан мемлекеттік қызметтің болашағы тек заңнамалық талаптардың орындалуына емес, сол талаптарды күнделікті өмірде ұстанатын адамдардың мәдениетіне де байланысты.
Әдеп – қызметтік міндеттің сыртқы талабы ғана емес, мемлекеттік қызметшінің ішкі ұстанымы болуы тиіс.
