Түркістан облысы аумағында 3 млн 474 мың гектарды құрайтын мемлекеттік орман қоры жерлерінің болуы өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуында стратегиялық маңызға ие табиғи капитал екенін көрсетеді. Бұл аумаққа республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен орман шаруашылығы жерлері де кіріп, жалпы облыс жер қорының шамамен 30 пайызын құрайды. Мұндай ауқымды орман қоры өңірдің экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, экономиканың бірқатар салаларына жанама және тікелей әсер ететін маңызды ресурс болып табылады.
Ең алдымен, орман қорының кең болуы өңірдің экологиялық тепе-теңдігін сақтауда шешуші рөл атқарады. Орман алқаптары ауа сапасын жақсартып, көмірқышқыл газын сіңіру арқылы климаттық өзгерістердің әсерін азайтады. Сонымен қатар, топырақ эрозиясының алдын алып, су ресурстарының сақталуына ықпал етеді. Бұл әсіресе су тапшылығы сезілетін оңтүстік өңір үшін аса маңызды фактор. Экологиялық тұрақтылық болса, өз кезегінде ауыл шаруашылығының өнімділігі мен тұрақтылығына тікелей әсер етеді.
Мемлекет басшысының 2020 жылғы 1 қыркүйектегі «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Жолдауында республика көлемінде 2 млрд ағаш отырғызу жөнінде маңызды тапсырма берілген болатын. Бұл бастама елдегі экологиялық жағдайды жақсарту, жасыл аймақтарды кеңейту және климаттық өзгерістердің салдарын азайтуға бағытталған стратегиялық қадам ретінде қарастырылады. Осы тапсырма аясында Түркістан облысы да жүйелі жұмыстарды қолға алып, нақты жоспарлар бекіткен өңірлердің бірі болды.
Аталған тапсырманы орындау мақсатында облыстың мемлекеттік орман қоры жерлерінде 2021–2027 жылдарға арналған арнайы кешенді жоспар әзірленіп, 110 мың гектар аумаққа 170 млн көшет отырғызу көзделді. Бұл жұмыстардың негізгі бағыты ретінде шөлейттену процесінің алдын алу, жердің тозуын азайту және экожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету қарастырылған. Әсіресе сексеуіл егуге басымдық берілуі кездейсоқ емес, себебі бұл өсімдік топырақты бекітіп, құм көшкінін тоқтатуға және құрғақ аймақтардың экологиялық тепе-теңдігін сақтауға үлкен үлес қосады.
Сексеуіл егу жұмыстарының экологиялық маңызы өте жоғары. Ол тек жерді қорғап қана қоймай, биоалуантүрлілікті сақтауға, жануарлар дүниесінің мекендеу ортасын жақсартуға және ауа сапасын арттыруға ықпал етеді. Сонымен қатар, орман алқаптарының ұлғаюы климаттық өзгерістердің әсерін жұмсартып, өңірдегі микроклиматты тұрақтандыруға көмектеседі. Бұл әсіресе ауыл шаруашылығы дамыған аймақтар үшін маңызды фактор болып табылады.
Бекітілген кешенді жоспарға сәйкес, 2021-2025 жылдары аралығында 96 мың гектар жерге, 144 млн. дана көшет егілді (сексеуіл). Жоспар 116 пайызға артық орындалды.
2025-2027 жылдары аралығында қалған 14 мың гектар жерге, 24 млн. дана көшет егу жұмыстары толығымен жүргізілетін болады. 2025 жылы орман шаруашылығы мекемелерінде жалпы көлемі 343 гектарды құрайтын 22 орман тұқымбағында 30 млн-ға жуық көшет өсіріліп, 10 млн.астам көшет егілді. 2025 жылы орман шаруашылығы мекемелерінің қызметтеріне жалпы 9,6 млрд.теңге қаржы қаралды.
Жалпы облыс көлемінде орман егуге қажетті отырғызу материалдары мен тұқым қоры жеткілікті.
Экономикалық тұрғыдан алғанда, орман шаруашылығы мен оған байланысты салалар жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді. Орманды қалпына келтіру, көгалдандыру, көшет өсіру, санитарлық тазалау және орман қорғау жұмыстарында жергілікті тұрғындар тұрақты еңбекпен қамтылады. Бұл халықтың табысын арттырып, әлеуметтік жағдайын жақсартуға ықпал етеді. Сонымен бірге, орман ресурстарын ұтымды пайдалану негізінде ағаш өңдеу, дәрілік өсімдіктер жинау және экотуризм сияқты жаңа экономикалық бағыттар дамиды.
Түркістан облысы үшін орман қорының тағы бір маңызды қыры – туризм саласын дамыту әлеуеті. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен орманды аймақтар экотуризмді дамытуға қолайлы орта қалыптастырады. Табиғи ландшафттар, биоалуантүрлілік және тарихи-мәдени нысандардың үйлесімі өңірге туристер тартуға мүмкіндік береді. Бұл қонақүй, көлік, қызмет көрсету және қоғамдық тамақтану салаларының дамуына серпін беріп, өңір экономикасын әртараптандыруға ықпал етеді.
Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, орман қоры халықтың өмір сапасын жақсартуда маңызды рөл атқарады. Көгалдандырылған аумақтар тұрғындардың демалыс мәдениетін қалыптастырып, денсаулыққа қолайлы орта жасайды. Сонымен қатар, экологиялық білім беру және табиғатты қорғау мәдениетін дамыту арқылы жас ұрпақтың экологиялық санасы қалыптасады. Бұл ұзақ мерзімді перспективада қоғамның тұрақты дамуына негіз болады.
Орман ресурстары сонымен бірге ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты. Жел эрозиясынан қорғау, микроклиматты реттеу және ылғал сақтауда орман алқаптарының рөлі зор. Бұл егіншілік пен мал шаруашылығының өнімділігін арттырып, агроөнеркәсіптік кешеннің дамуына оң әсер етеді.
Мемлекеттік деңгейде орман қорын қорғау және ұлғайту бағытында бірқатар бағдарламалар жүзеге асырылуда. Көшет отырғызу, жасыл белдеулер құру және заңсыз ағаш кесудің алдын алу шаралары жүйелі түрде жүргізілуде. Бұл экологиялық саясат өңірдің тұрақты дамуын қамтамасыз ететін маңызды тетік болып табылады.
Жобаның тағы бір маңызды қыры – ұзақ мерзімді экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету. 110 мың гектар аумақта орман белдеуінің қалыптасуы өңірдің табиғи ресурстарын сақтап, жердің деградацияға ұшырау қаупін азайтады. Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығының өнімділігін арттырып, су ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Түркістан облысында жүзеге асырылып жатқан бұл кешенді жоспар мемлекеттік экологиялық саясаттың нақты нәтижеге бағытталғанын көрсетеді. Орман қорын ұлғайту арқылы өңірдің табиғи әлеуеті күшейіп, экологиялық мәдениет қалыптасуда. Сонымен қатар, бұл бастама қоғамның табиғатқа деген жауапкершілігін арттырып, жас ұрпақты экологиялық тәрбиеге баулуға ықпал етеді.
Қорытындылай келе, 2 млрд ағаш отырғызу жөніндегі мемлекеттік бастама аясында Түркістан облысында жүзеге асырылып жатқан 110 мың гектарға 170 млн сексеуіл егу жобасы – тек экологиялық шара ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық дамуға серпін беретін кешенді стратегиялық бағдар болып табылады.
