
Түркістан облысында ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібін дамыту, инвестиция тарту, жаңа өндіріс орындарын ашу және тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыру бағытында ауқымды жобалар жүзеге асырылуда. Әсіресе өңір экономикасында маңызды орын алатын мақта шаруашылығын жаңа технологиялар негізінде дамытуға, жергілікті шикізатты терең өңдеуге және дайын өнім өндіру көлемін арттыруға басымдық беріліп отыр. Осы мақсатта облыста мақта-тоқыма кластерін қалыптастыру жұмыстары кезең-кезеңімен жүргізілуде.
Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің Бәйдібек ауданына жұмыс сапары барысында танысқан «J&B AGRO GROUP 2025» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің мақта өңдеу кешені осы бағыттағы маңызды инвестициялық жобалардың бірі саналады. Бөген ауылдық округінде салынып жатқан заманауи зауыттың құрылысын жыл соңына дейін аяқтап, пайдалануға беру жоспарланған. Жобаға 2,4 млрд теңге инвестиция бағытталған. Кәсіпорын құрылысы үшін 20 гектар жер телімі бөлінген.
Қазіргі таңда Қытай Халық Республикасынан жеткізілген заманауи өндірістік жабдықтарды құрастыру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Кешен толық іске қосылғаннан кейін жылына 45-50 мың тонна мақта өңдеуге қауқарлы болады. Өндіріс орнының іске қосылуы жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу көлемін арттырып, мақта өсіруші шаруашылықтар үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастырады. Сонымен қатар кәсіпорында 63 жаңа жұмыс орнын ашу көзделген. Бұл ауыл тұрғындарын тұрақты жұмыспен қамтуға және ауданның экономикалық белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Облыс әкімі өндіріс орнын аралау барысында жобаның жүзеге асырылу барысымен танысып, кәсіпорынның өндірістік қуаты мен алдағы жоспарларын талқылады. Өңір басшысы жергілікті шикізатты тиімді пайдалану, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу және дайын өнімнің қосылған құнын арттыру қажеттігін атап өтті. Сондай-ақ жауапты мекемелерге инвестициялық жобалардың сапалы әрі белгіленген мерзімде іске асырылуын қамтамасыз етуді тапсырды.
«J&B AGRO GROUP 2025» серіктестігі мақта өңдеу кешенімен шектелмей, алдағы уақытта бірнеше жаңа өндіріс орнын салуды жоспарлап отыр. Атап айтқанда, тамшылатып суару жүйелерін, мақта майын және пленка өндіретін зауыттар салу көзделген. Жалпы құны 4,8 млрд теңгені құрайтын бұл жобаларды 2025-2028 жылдары кезең-кезеңімен жүзеге асыру жоспарланған. Аталған өндірістердің іске қосылуы ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп арасындағы байланысты нығайтып, жергілікті кәсіпорындардың өндірістік мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Жаңа өндіріс орындарының ашылуы Бәйдібек ауданы үшін бірнеше бағытта экономикалық мүмкіндік қалыптастырады. Біріншіден, мақта өсіруші шаруалар өз өнімдерін өңдейтін кәсіпорындарға өткізу мүмкіндігіне ие болады. Екіншіден, шикізатты тасымалдау және өңдеу салаларында қосымша кәсіпкерлік қызмет түрлері дамиды. Үшіншіден, жаңа жұмыс орындарының ашылуы ауыл тұрғындарының табысын арттыруға ықпал етеді. Мұның барлығы аудан экономикасының әртараптануына және жергілікті өндірістің дамуына негіз болады.
Жалпы, Түркістан облысында 200 млрд теңгеден астам инвестиция тартуға бағытталған ірі мақта-тоқыма кластері қалыптастырылуда. Бұл жоба ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібін өзара байланыстыратын толық өндірістік жүйе құруды көздейді. Яғни мақтаны өсіруден бастап оны өңдеу, жіп иіру, мата тоқу және дайын тоқыма бұйымдарын шығаруға дейінгі барлық кезең бір өндірістік тізбекке біріктіріледі.
Мақта-тоқыма кластері аясында 4 мыңнан астам жұмыс орнын ашу жоспарланған. Сонымен қатар су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу көзделген. Бұл әсіресе суармалы егіншілікке тәуелді Түркістан облысы үшін маңызды. Өңірдің климаттық ерекшелігі мен ауыл шаруашылығының құрылымын ескерсек, суды тиімді пайдалану өндіріс тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі факторлардың бірі болып табылады.
Мақта шаруашылығы Түркістан облысының аграрлық экономикасында ерекше орын алады. Сарыағаш, Мақтаарал, Жетісай, Шардара және басқа да аудандарда мақта өсірумен айналысатын шаруашылықтар бар. Бұл салада мыңдаған ауыл тұрғыны еңбек етіп, отбасылық және шаруа қожалықтарының табыс көзі қалыптасқан. Сондықтан мақта өңдеу кәсіпорындарының көбеюі ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыруға тікелей ықпал етеді.
Бұған дейін өңірде мақта-тоқыма кластерінің бірқатар өндірістік жобалары жүзеге асырылды. 2024-2025 жылдары ПВХ құбырларын өндіру зауыты, жіп иіру фабрикасы, мақта өңдеу кәсіпорындары және тамшылатып суаруға арналған таспа өндіретін өндіріс орны бойынша жобалар іске асырылған. Жуырда мақта өңдеу саласында тағы екі зауыт ашылды. Бұл өндірістік қуаттарды біртіндеп қалыптастырып, кластердің негізгі буындарын дамытуға мүмкіндік беріп отыр.
2026 жылдың соңына дейін кластер аясында тағы төрт өндірістік нысанды іске қосу жоспарланған. Олардың қатарында тігін фабрикасы, тоқыма фабрикасы, бояу-әрлеу өндірісі және мақта тұқымын өңдеу кәсіпорны бар. Бұл жобалар толық жүзеге асқан жағдайда мақтадан дайын киім-кешек пен өзге де тоқыма өнімдерін шығаруға қажетті өндірістік тізбек кеңейеді.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеудің маңызын атап өтіп, Түркістан облысында суды тиімді пайдаланатын заманауи мақта-тоқыма кластері құрылып жатқанын жеткізген болатын. Бұл бастама өңірдің агроөнеркәсіптік әлеуетін арттыруға, ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің өзара байланысын күшейтуге және шикізаттық бағыттан дайын өнім өндіруге көшуге бағытталған.
Сондай-ақ кластердің дамуы көлік-логистика, құрылыс, сауда, қызмет көрсету және шағын кәсіпкерлік салаларына да оң әсер етеді. Ірі өндіріс орындарының айналасында қосалқы қызмет көрсететін кәсіпорындарға сұраныс артады. Жабдықтарды жөндеу, шикізатты тасымалдау, қоймалау, қаптау және дайын өнімді жеткізу бағыттарында жаңа кәсіпкерлік бастамалар пайда болуы мүмкін. Бұл аудандардағы экономикалық белсенділікті арттырып, жергілікті бизнестің дамуына жағдай жасайды.
Жалпы, Бәйдібек ауданында жыл соңына дейін іске қосылуы жоспарланған мақта өңдеу кешені – ауылдық аумақтарды дамыту, өнеркәсіптік өндірісті ұлғайту және тұрғындарды жұмыспен қамту бағытындағы маңызды жоба. Ал облыс көлемінде қалыптасып келе жатқан мақта-тоқыма кластері Түркістан өңірін мақта өсірумен ғана емес, оны терең өңдеп, дайын өнім шығаратын өндірістік орталық ретінде дамытуға негіз қалайды.
Алдағы кезеңде жоспарланған өндірістік нысандардың толық іске қосылуы, су үнемдеу технологияларының кеңінен енгізілуі және жергілікті шикізатты өңдеу көлемінің артуы өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына жаңа серпін бермек. Нәтижесінде ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің байланысы нығайып, жаңа жұмыс орындары ашылып, Түркістан облысының өндірістік әлеуеті одан әрі кеңейе түседі.
